Allâhü Teâlâ'ya ve Peygamber Efendimiz'e (s.a.v.) îmândan sonra İslâm'ın şartlarının en büyüğü ve en mühimi namazdır. Namaz îmânın alâmetidir. Bütün peygamberler ümmetlerine namazı en faziletli ibâdet olarak bildirmişlerdir.
Namazın farzları on ikidir. Namazın dışındaki farzlarına şart, içindeki farzlarına ise rükün denir. Bu yazıda namazın farzları Fazilet Neşriyat'ın Muhtasar İlmihal kitabından verilmiştir.
Namazın şartları
Namazın şartları altıdır:
Namazın rükünleri
Namazın rükünleri altıdır:
Şartların açıklaması
1. Hadesten tahâret
Namazın şartlarından birincisi hadesten tahârettir. Hades iki kısımdır:
- Küçük hades Abdesti olmamaktır.
- Büyük hades Cünüp olmak, kadınların lohusa veya hayızlı (aybaşı hali) olmasıdır.
Kadın olsun erkek olsun; namaz kılacak kimselerin abdestsiz ise abdest alması, cünüp ise gusletmesi yani bütün vücudunu yıkaması şarttır. Kadınların lohusalık ve aybaşı hallerinden sonra da gusletmeleri farzdır.
Abdestin farzları, sünnetleri ve alınışı için: Abdest nasıl alınır?
2. Necâsetten tahâret
Namazın şartlarından ikincisi necâsetten tahârettir. Yani namaz kılacağı yerde, bedeninde veya elbisesinde namazın kılınmasına mâni olacak pislik varsa temizlemektir. Necâset iki kısımdır:
- Ağır (galîz) necâset İnsanın ön ve arkadan çıkan pisliği, eti yenmeyen hayvanların sidiği, dışkısı ve salyası, tavuk, kaz ve ördeğin dışkısı, kan, irin, meni, mezi, vedi, ağız dolusu gelen kusuntu, şarap ve diğer haram içkiler. Bu necasetlerden sidik, kan, irin gibi sıvı olanlar el ayasından geniş; dışkı gibi katı olanlar da bir dirhemden (3,2 gr.) ağır olursa namaza mânîdir. Bu necasetlerin hepsi bir yerde veya ayrı ayrı yerlerde olsa temizlemek farzdır.
- Hafif necâset Atın sidiği, eti yenen ehlî ve yabanî hayvanların pisliği, eti yenmeyen kuşların dışkısıdır. Bu necâset, bir organın veya elbisenin dörtte birinden fazlasına bulaşmış ise namaza mânîdir.
3. Setr-i avret
Namazın şartlarından üçüncüsü setr-i avret, yani avret mahallini örtmektir. Avret mahalli, insan vücûdunda başkaları tarafından görülmesi ve gösterilmesi haram olan yerlerdir. Erkeklerin avret mahalli, göbeğinden diz kapağının altına kadardır. Kadınların ise, bileklerine kadar elleri, topuklarına kadar ayakları ve yüzleri hariç bütün vücutları avret mahallidir.
4. İstikbâl-i kıble
Namazın şartlarından dördüncüsü istikbâl-i kıbledir. İstikbâl-i kıble, Mekke'de Kâbe'yi görenler için tam Kâbe'ye doğru dönmektir. Uzakta olmaları sebebiyle Kâbe'yi göremeyenlerin ise Kâbe tarafına dönmeleri kâfîdir.
5. Vakit
Namazın şartlarından beşincisi vakit, yani her namazı vakti girince kılmaktır. Vakti girmeden kılınan namaz edâ edilmiş olmaz.
Namaz vakitleri her beldeye göre hazırlanan takvimlerle tesbit edilmiştir.
Namaz kılınmayan vakitler: Kerâhet vakitleri
Bugün namaz vakitleri kaçta?Bulunduğunuz yerin namaz vakitlerini görün6. Niyet
Namazın şartlarından altıncısı niyet, yani Allâh rızâsı için namaz kılmayı dilemek ve hangi namazı kılacağını bilmektir.
Niyet kalb ile yapılır. Kalbin niyeti ile beraber dil ile de söylenebilir. Ama sadece dil ile söylendiği halde kalbden niyet edilmezse, namaza niyet edilmiş olmaz. İmâm-ı Rabbânî Hazretleri şöyle buyurmuşlardır:
Sadece dil ile niyet olmaz. Çünkü, çok kimse yalnız dil ile niyet ederek, kalb ile niyeti terk ediyor. Böylece namazın farzlarından biri olan kalb ile niyet yok oluyor. Namaz kabul olmuyor. O halde, niyeti dil ile değil, kalb ile yapmalıdır. Farz namazlarda, bayram ve vitir namazlarında niyeti belirtmek lazımdır. (Mektubât-ı İmâm-ı Rabbânî, 1/ m. 186)
Mesela "Bugünkü sabah namazına veya cuma namazına veya vitir namazına veya bayram namazına" diye niyet edilir.
Nâfile namazlarda sadece "Namaz kılmaya" diye niyet etmek kâfî gelir.
Beş vakit namazın niyetleri: Namaz nasıl kılınır?
Rükünlerin açıklaması
1. İftitâh tekbîri
Namazın rükünlerinden birincisi iftitâh tekbîri yani namaza "Allâhü Ekber" diyerek başlamaktır. Tekbîr alırken ilk heceyi (Aaallâhü) şeklinde uzatmak câiz değildir. Bunu yapan, namaza girmemiş olur. Namaz içinde yaparsa namazı bozulur.


2. Kıyâm
Namazın rükünlerinden ikincisi kıyâm yani ayakta durmaktır. Kıyâm, farz ve vâcip namazlarda şarttır. Ayakta durmaya imkânı olanın oturarak kılması câiz değildir.
3. Kırâat
Namazın rükünlerinden üçüncüsü kırâattır. Bu da namaz kılanın kendisi işitecek derecede Kur'ân-ı Kerîm âyetlerinden bir miktar okumasıdır.
Kırâat, vitir ile nâfilelerin ve iki rekâtli farzların her rekâtinde, dört rekâtli farzların ise iki rekâtinde farzdır.
Farz olan kırâat, üç kısa âyet veya bu miktarda uzun bir âyet okumaktır.
Namazda okunan sûreler: Namazda okunan sûreler
4. Rükû
Namazın rükünlerinden dördüncüsü rükûdur.
Rükû, kıyâmda kırâatı; Fâtiha ve bir kısa sûreyi okuduktan sonra, baş ile sırt düz olacak şekilde eğilmektir. Bu esnada eller dizlere kadar uzatılır. Erkekler, dizlerini elleriyle kavrar ve parmaklarını açarlar. Kadınlar ise, parmaklar kapalı olarak ellerini dizlerinin üzerine koyarlar. Rükû'da gözler ayak parmaklarına bakar.
Oturarak namaz kılan, rükû için başını dizleri hizasına kadar eğer.


5. Secde
Namazın rükünlerinden beşincisi secdedir.
Secde, rükû'dan doğrulduktan sonra alnını, burnunu, iki ayağının parmak uçlarını, iki eli ile iki dizini yani yedi âzâsını yere koymaktır. Secdede gözler burnun iki yanına bakar, eller yüzün hemen iki yanında, parmaklar kapalı ve kıbleye doğru tutulur.


6. Ka'de-i ahîre
Namazın rükünlerinden altıncısı ka'de-i ahîredir ki, son oturuş demektir.
Ka'de-i ahîre, namazın sonundaki oturuşta "Ettehıyyâtü"yü okuyacak kadar oturmaktır.
Ka'dede erkekler, sağ ayaklarını parmakları kıbleye gelecek şekilde çevirir ve sol ayağını yatırarak üzerine oturur. Kadınlar ise uylukları üzerine oturup iki ayaklarını sağa çıkarırlar. Kadınların bu oturma şekline teverrük denir. Ka'dede eller dizlerin üzerine kıbleye doğru serbest olarak konur. Ka'dede gözler kucağa bakar.


Sıkça sorulan sorular
Namazın farzları kaçtır?
Namazın farzları on ikidir: altısı şart, altısı rükündür.
Namazın şartları nelerdir?
Namazın şartları altıdır: hadesten tahâret, necâsetten tahâret, setr-i avret, istikbâl-i kıble, vakit ve niyet.
Namazın rükünleri nelerdir?
Namazın rükünleri altıdır: iftitâh tekbîri, kıyâm, kırâat, rükû, secde ve ka'de-i ahîre.
Şart ile rükün arasındaki fark nedir?
İkisi de namazın farzıdır. Namazın dışındaki farzlarına şart, içindeki farzlarına ise rükün denir.
Niyet dil ile mi yapılır?
Niyet kalb ile yapılır. Kalbin niyeti ile beraber dil ile de söylenebilir; ama sadece dil ile söylendiği halde kalbden niyet edilmezse, namaza niyet edilmiş olmaz.
